In 2016 kwamen volgens Wakker Dier in totaal 201.000 dieren om het leven door branden in veestallen. Dit was een grote toename ten opzichte van 2015, toen 128.000 dieren omkwamen bij stalbranden.

Actieplan Stalbranden

In 2011 trad het Actieplan Stalbranden in werking. Dit samenwerkingsverband tussen LTO Nederland, de Dierenbescherming, de Nederlandse Vereniging voor Brandweerzorg en Rampenbestrijding, het Verbond van Verzekeraars en de Rijksoverheid richt zich op brandpreventie in veestallen. Het programma is vorig jaar afgerond en wordt momenteel geëvalueerd. In de januari-uitgave van het vakblad Varkensbedrijf kijken verschillende professionals terug op de maatregelen uit het Actieplan en formuleren ze de stappen die nog moeten worden genomen voor meer brandveilige stallen.

2016: toename stalbranden, toename brandpreventie

Herman Litjens is beleidsmedewerker bij ZLTO, een makelaar in agrarisch vastgoed. “Helaas hebben we geen concreet resultaat kunnen boeken in daling van het aantal stalbranden”, vertelt hij. “In 2015 hadden we slechts 2 stalbranden op varkensbedrijven, met in totaal 2.000 omgekomen varkens. Dat was een flinke daling ten opzichte van 2014 (5.770) en 2013 (7.781). Helaas was 2016 een slecht jaar en zijn we ook 2017 niet goed begonnen.”

Litjens benadrukt dat het besef van brandveilige stallen steeds meer aanwezig is: “Een grote brand met veel slachtoffers kan gelijk de indruk wekken dat er niets gedaan wordt aan brandpreventie. Maar dat is niet het beeld dat ik heb gekregen tijdens het actieplan. Brand volledig uitsluiten is een illusie, maar er worden echt stappen gemaakt om de stallen brandveiliger te maken.”

<<Lees ook: Hoe controleer je een gebouw op bouwkundige brandveiligheid?>>

 

Wetgeving voldoende? 

In 2014 is het Bouwbesluit aangescherpt. Als boeren een nieuwe stal bouwen of een bestaande stal renoveren, moet deze gecompartimenteerd worden. Die compartimenten omvatten maximaal 2500 m2. Volgens Anne van Rossum, brandpreventiespecialist DLV Advies, zijn compartimenten niet voldoende effectief: “In plaats van brandmuren optrekken, kun je beter de risicoruimtes bewaken. Door de technische ruimtes – voerkeuken, luchtwasser, meterkast – beter te beveiligen, verklein je de risico’s op brand veel meer dan alles onder één compartiment te scharen.”

Inmiddels is het ook verplicht om stallen met een bluswatervoorziening uit te rusten en om met materialen uit brandklasse B te werken. Nederland neemt hierin een voortrekkersrol, meent Arnold Groot Severt van Bouwimpex: “In vergelijking met andere lidstaten loopt Nederland mijlenver voor. Isolatieplaten die in Nederland niet meer toegestaan zijn, mogen in België nog wel gebruikt worden.”

Groot Severt verwacht bovendien dat de normen aangescherpt zullen worden naar brandklasse A. “Op dit moment voldoen daar alleen steen- of glaswolisolatie aan, maar daarin zitten deeltjes van steen en glas. Dat willen veehouders niet. Daarom zullen er nieuwe producten ontwikkeld moeten worden die wel voldoen aan brandklasse A, maar ook bestand zijn tegen het stalklimaat.”

Elektrische installaties 

De meeste branden ontstaan vanuit de elektrische installaties in een stal. Volgens John de Hoon (sectormanager agrarisch bij Interpolis Achmea) gaat dat om 30 tot 50 procent van de stalbranden. “Agrarische verzekeringen zijn laagrenderend, terwijl we constateerden dat de schadelast toenam”, vertelt De Hoon. “Om inkomsten en uitgaven in balans te houden, kun je de premie verhogen of de schadelast laten dalen. Wij kozen voor de tweede optie en vragen onze klanten om periodiek een elektrakeuring uit te voeren. Wij onderschrijven dat ondernemers bereidwillig zijn en aan preventie en brandveiligheid werken.” Het Verbond van Verzekeraars en MKB-Nederland hebben een checklist opgesteld voor het bepalen van de brandveiligheid van een stal.

“Rookmelders zijn ongeschikt voor toepassing in veestallen

 

Maatregelen voor bestaande stallen

De cultuuromslag waar verzekeringen en adviesbureaus over spreken heeft te maken met de impact die stalbranden hebben op de voortzetting van de onderneming. Omdat de aangepaste regelgeving alleen geldt voor nieuwbouw en renovatie, benadrukken de betrokken partijen het belang van inspecties in bestaande stallen. Op basis hiervan kunnen verschillende adviezen worden gegeven. Bijvoorbeeld om brandblussers en sprinklerinstallaties te plaatsen waar de kans op de ontsteking van stof groot is.

Rookmelders zijn volgens Van Rossum (DLV Advies) ongeschikt voor toepassing in veestallen. “Deze installaties zijn gevoelig voor ammoniak. Dan kun je beter kiezen voor signaleringssystemen die snelle temperatuurstijgingen waarnemen en daarvan melding maken via de alarmsystemen van klimaatbeheersingssystemen.”

Wel interesse, weinig investering in brandveilige stallen

Martijn Nissen van sensorbedrijf Hotraco plaatst een kanttekening bij de stappen die ondernemers nemen om stallen brandveiliger te maken. “We merken absoluut dat er interesse is”, vertelt hij, “maar we moeten ook constateren dat de marges flinterdun zijn en dat het daarom niet bovenaan het prioriteitenlijstje staat. Dat is logisch. Hetzelfde geldt voor het watermistsysteem. Er is interesse, maar nog geen afzet.”

Blussystemen zijn op dit moment nog niet vastgelegd in de Nederlandse wetgeving. Deze focust vooral op bouwkundige brandpreventie, terwijl het in landen als Noorwegen en Duitsland verplicht is om een blusinstallatie of watermistsysteem toe te passen in stallen. Watermistsystemen nemen de zuurstof weg en isoleren de brand, zodat de brand zich minder snel uitbreidt. Ook bindt watermist rookdeeltjes. Veel dieren komen namelijk om het leven door het inademen van de giftige rook.

Deelnemers van het Actieplan stalbranden hebben aangegeven elektrakeuringen te willen opnemen in de ketenkwaliteitsprogramma’s. Daarnaast adviseren verzekeraars, adviesbureaus en dierenwelzijnsorganisaties het verplicht stellen van een brandalarm, sprinklerinstallaties en voldoende bluswater. Alleen op die manier kunnen ook de vele bestaande stallen brandveiliger worden gemaakt.

Bron: Varkensbedrijf 01-2017