De brand die eind januari woedde bij Chemie-Pack in Moerdijk roept nog steeds veel vragen op. Onderzoeken naar hoe het zover heeft kunnen komen zijn in volle gang.
Wat ging er aan de brand vooraf? Hoe groot is de schade voor mens en milieu? Een stand van zaken.
Voor de brand
De brandveiligheid bij grote opslagen van gevaarlijke stoffen blijkt al jaren niet op orde. In september 2010 stuurt minister Tineke Huizinga van VROM een brief naar de Tweede Kamer waarin ze meldt dat de brandveiligheid in 58 procent van de gevallen niet aantoonbaar is geborgd. Dit blijkt uit een onderzoek van de VROM-Inspectie in 2010. Die onderzocht 340 opslagen van onder meer chemicaliën, verven en bestrijdingsmiddelen. De minister is vooral ontevreden over het gebrek aan verbetering: in voorkomende gevallen is sprake van een passieve houding van het bevoegd gezag dan wel van onvoldoende verantwoordelijkheid bij het bedrijfsleven. Dit nalevingstekort is immers al een aantal jaren duidelijk en er is faciliterend instrumentarium beschikbaar. Toch is pas actie ondernomen nadat daarover een formele brief is gestuurd met het dringende verzoek vergunningen en handhaving op orde te brengen.
Chemie-Pack is volgens het BRZO’99 zogenoemd VR plichtig bedrijf. Dit betekent dat het al zijn scenario’s in kaart moet hebben gebracht. Binnen die scenario’s moet een bedrijf een set van LOD’s (Lines of Defense) in stelling hebben gebracht. Bij voorkeur zijn er verschillende LOD’s waardoor bij het falen van één een ander LOD het overneemt. Afsluiters, scheiding van stoffen, vonkvrije materialen gebruiken, een brandbestrijdingssysteem, opleidingen, et cetera zijn allemaal maatregelen die moeten voorkomen dat het die ene keer fout gaat.
Financiële schade
De schade die bedrijven en particulieren hebben opgelopen als gevolg van de brand bij Chemie-Pack wordt geschat op 4,1 miljoen euro. Dat blijkt uit een inventarisatie van de gemeente Moerdijk. De gemeente opent kort na de brand een meldpunt om een goed beeld te krijgen van het aantal schademeldingen. In totaal komen 138 schademeldingen binnen: 45 van particulieren en 93 van bedrijven. Bij de 4,1 miljoen is niet de schade van Chemie-Pack zelf opgenomen. Ook de kosten van het schoonmaken van het industrieterrein en het reinigen van bluswater zitten er niet bij. De Burgemeester Peter van der Velden van Breda verwacht dat het totale schadebedrag van de brand uiteindelijk uitkomt tussen de 40 en 60 miljoen euro. Het waterschap heeft een gespecialiseerd bedrijf ingeschakeld om het vervuilde (blus)water op te ruimen en raamt de kosten van de schoonmaak op 10 tot 16 miljoen euro. Dat bedrag wordt verhaald op Chemie-Pack. Het waterschap Brabantse Delta zegt dat het al drie keer geconfronteerd is met een weigering van het bedrijf in Moerdijk om mee te werken. Als Chemie-Pack de kosten niet kan betalen, wil het waterschap steun vragen aan de rijksoverheid.
Milieuschade
Het bluswater waarmee de brand bij Chemie-Pack in Moerdijk is geblust, wordt opgeslagen bij afvalrecyclingbedrijf Heros in het Zeeuws-Vlaamse Sluiskil. Het gaat om 8 miljoen liter verontreinigd water. In Sluiskil kan het water desnoods maanden worden opgeslagen. Het water wordt nog niet gezuiverd, omdat er nog onderzoek komt naar wat precies allemaal in het water zit. Chemie-Pack moet alle kosten voor het opruimen van water en bodem zelf betalen. Dat schrijft de provincie Noord-Brabant in een brief aan de gemeente Moerdijk over de nasleep van de brand bij het chemische bedrijf. Hoeveel het saneren van de bodem kost, is volgens de provincie nog niet duidelijk, maar wel dat het een aanzienlijke kostenpost is. Als er kosten zijn die niet te verhalen zijn op Chemie-Pack wil de provincie bijspringen.
Communicatie
Burgemeester Wim Denie besluit, in overleg met de commissaris van de Koningin, zijn ambt neer te leggen. Dit vertrek was niet zo vrijwillig als het lijkt, zegt Denie zelf tijdens zijn afscheid van de gemeenteraad in Moerdijk. “Ik voel me slachtoffer van de omstandigheden en bepaalde suggestieve uitingen in de pers.” Het vertrek van de burgemeester heeft veel te maken met de communicatie. De loco-burgemeester Louis Koevoets vindt dat Denie door de buitenwacht verkeerd is weggezet. “Hij is een man van de rust. Na de brand rolden alle media over hem en Moerdijk heen. En dan telt ineens de verpakking, niet de inhoud.”
Veel omwonenden klagen kort na de brand over gebrekkige communicatie. In sommige delen van Dordrecht ging onbedoeld de sirene niet af. Autoriteiten verwijzen naar een informatienummer en website, maar die zijn lange tijd hopeloos onbereikbaar. Het Nederlands Genootschap van Burgemeesters wil in het hele land een snel waarschuwingssysteem gebruiken bij terreuraanslagen of grote rampen. Hierbij wordt gedacht aan het bestaande Amber Alert dat wordt ingezet bij vermissingen. Dit nationale alarmsysteem bij kinderontvoeringen maakt gebruik van alle bestaande communicatiemiddelen. Bij een kidnap gaat informatie over slachtoffertje en dader razendsnel door heel Nederland via grote nieuwsplatforms als Telegraaf.nl, via televisie, radio, maar ook via e-mail, sms, newsfeeds of sociale netwerken als Hyves en Twitter. Het systeem beslaat het hele land, maar kan ook alleen lokaal of regionaal functioneren. Naast een Amber Alert bij rampen en aanslagen, dienen autoriteiten bij crises ook de inhoud van hun boodschap te veranderen, vindt adviseur crisisbeheersing Wouter Jong van het Nederlands Genootschap van Burgemeesters. “Overheden doen te weinig met emoties, waardoor mensen zich niet serieus genomen voelen. In Moerdijk is later geprobeerd dat met bewonersbijeenkomsten recht te zetten. Maar het vertrouwen was toen al helemaal weg.”
En nu..
De Tweede Kamer heeft unaniem ingestemd met het voorstel van GroenLinks om snel onderzoek te doen naar de veiligheidseisen bij chemische bedrijven. Er moet een overzicht worden gemaakt van de kwaliteit van de rampenplannen en de brandveiligheid van deze chemische bedrijven. GroenLinks heeft dit verzoek gedaan naar aanleiding van de brand in Moerdijk. De regering moet met deze quick scan in kaart brengen of het risico van een soortgelijke brand ook op andere plekken aanwezig is. Verder wordt bekeken of de crisisplannen en de handhaving op orde zijn en of de communicatieplannen richting burgers adequaat zijn.
Ook de Onderzoeksraad voor Veiligheid gaat de brand onderzoeken. Hierbij wordt zowel gekeken naar de directe oorzaken die aan dit voorval ten grondslag hebben gelegen, alsmede naar de achterliggende oorzaken. Eveneens betrekt de raad in zijn onderzoek de rol, de voorbereiding en de uitvoering van de hulpverlening bij dit specifieke voorval. Ook wordt gekeken naar de consequenties.
De politie heeft invallen gedaan bij vijf medewerkers van Chemie-Pack. Volgens een woordvoerster worden de individuele medewerkers niet als verdachten beschouwd, maar het bedrijf Chemie-Pack als rechtspersoon. Waarvan Chemie-Pack verdacht wordt, weet het bedrijf niet.
