Het vroegtijdig opnemen van (capaciteit voor meerdere soorten) vluchtwegen in het ontwerpproces zorgt voor maximale creatieve speelruimte voor het ontwerp. Maar beperkt dit de gevolgen voor brandveiligheid van gebouwen en zo ja hoe? En welke vluchtwegen dienen dan in het ontwerp terug te komen?
Door Betty Rombout
Ljubica Popetrevska studeerde in 2003 af als bouwkundig architect, aan de landelijke universiteit Ss Cyril en Methodius in Skopje, Noord Macedonië. Eenmaal in Nederland en ook de taal machtig ging ze aan de slag in de architectenbranche om ontwerpervaring op te doen.
Ze vertelt: “Wat ik als beginnend architect uit het buitenland intrigerend vond in mijn ontwerpen, was het toepassen van de Nederlandse bouwregelgeving. Qua brandveiligheid had ik op de universiteit niet veel geleerd. In Nederland raakte ik gemotiveerd om niet alleen een mooi gebouw neer te zetten, maar ook één dat functioneel, veilig en gezond is. Daarom, heb ik diverse cursussen gevolgd op het gebied van brandveiligheid. Zo ben ik in deze branche verzeild geraakt.”
Derdelijnscontrole
Sinds 4,5 jaar werkt Popetrevska als Brandveiligheidsdeskundige/Controleur Brandveiligheid bij technisch controlebureau BouwQ te Son/Eindhoven. Dit is een TIS (Technical Inspection Service)-gecertificeerd bedrijf. Een fundamentele nieuwe methode voor risico gestuurde kwaliteitscontrole van ontwerp en uitvoering bij bouwwerken.
Over haar functie zegt Ljubica Popetrevska: “We zijn als derdelijnscontrole betrokken binnen complexe utilitaire projecten. Ik toets de ontwerpstukken en documenten, de uitvoeringstekeningen en werkplannen. Een intensieve samenwerking met het ontwerpteam, betrokken adviseurs, opdrachtgever, uitvoeringsteam, aannemer en leveranciers is een must.”
Naast deze werkzaamheden voert Popetrevska ook inspecties uit op de bouwplaats. “De controles zijn 100% steekproefsgewijs en richten zich op de risico´s voor de brandveiligheid van een gebouw. Deze volgen we in alle fasen van het ontwerp- en bouwproces.”
Cruciaal ontwerpdoel
Op de vraag of vluchtwegen cruciaal zijn voor een brandveilig gebouw, antwoord Ljubica Popetrevska: “Zeker. Ze zijn een essentieel onderdeel van het brandveiligheidsconcept. Hitte, warmtestraling, toxische en hete rook en vlammen hebben een enorme invloed op het menselijk lichaam. De huid alsook de luchtwegen kunnen beschadigingen oplopen. Bij brand gaat men instinctief op zoek naar een vluchtweg. Tijdige alarmering van een brand en een toegankelijke en veilige vluchtroute zijn dus uitermate belangrijk.”
Vluchtwegen zijn een essentieel onderdeel van het brandveiligheidsconcept
Popetrevska: “Een van de hoofddoelen van onze bouwregelgeving is het voorkomen van slachtoffers bij brand. Om te voldoen aan deze eis, is het creëren van veilige vluchtwegen een cruciaal ontwerpdoel.”
Nieuwe concepten vluchtwegen
Tegenwoordig is de definitie van een veilige en geslaagde vluchtweg discutabel. Dit houdt verband met de vergrijzing en de verminderde mobiliteit en zelfredzaamheid van de bevolking. Waar we vroeger over het gebruik van een trappenhuis bij brand praatten, hebben we het tegenwoordig over nieuwe concepten van vluchtwegen. Zoals het mogelijk maken van gebruik van de lift bij brand.
Ljubica Popetrevska:”Ik ben daar een voorstander van, aangezien het ontruimen van bijvoorbeeld een seniorenflat zeer lastig is kijkend naar de bouwbesluit eisen. Ook komt er steeds meer aandacht voor het stay in place principe, vooral bij situaties met minder zelfredzame mensen. Oftewel, mensen mogen in hun eigen appartement blijven. Maar daarvoor is het noodzakelijk, dat de betrouwbaarheid van de brandwerende bouwkundige constructie rondom het appartement heel hoog is. De verspreiding van rook dient bijvoorbeeld volledig uitgesloten te zijn.”
Startpunt
Dus, het opnemen van vluchtwegen vroegtijdig in het ontwerp is een aanrader? “Ja”, zegt Popetrevska. “Het is het startpunt voor het creëren van een brandveilig gebouw. In het Bouwbesluit is een eis opgenomen, dat op elk punt in een gebouw een vluchtroute begint die naar het aansluitend terrein en vanuit daar naar de openbare weg moet leiden. Bovendien dient conform het Bouwbesluit het gebruik van een gebouw zodanig te zijn, dat bij brand veilig kan worden gevlucht. De invulling van deze eisen worden veelal via het opnemen van vluchtwegen in het ontwerp gerealiseerd.”
Uitdagingen
De ontwerpuitdaging ligt vooral in het inpassen van vluchtroutes in bouwkundige plattegronden. Tegenwoordig ontwerpt men veelal met flexibele en open plattegronden. Dit terwijl vluchtroutes juist afgeschermd dienen te worden van de verblijfsruimtes waar brand kan ontstaan, vernemen we van Popetrevska.
Een vluchtroute of nooduitgang dient uitnodigend te zijn
Alsook is het een uitdaging voor ontwerpers om de routes zo in te passen, dat men binnen de toegestane 30 meter loopafstanden een ruimte bereikt die achter een brandwerende scheiding ligt.
“En”, zegt Popetrevska: “Mensen kiezen bij een calamiteit altijd de bekende verkeersroutes. Het is mooi meegenomen als architecten dagelijkse (vlucht)routes weten te creëren.”
Popetrevska vervolgt: “Het is de taak van een architect om een vluchtroute niet in een dood eind te laten eindigen. Bijvoorbeeld een afgesloten patio. Een vluchtroute of nooduitgang dient uitnodigend te zijn, duidelijk aangegeven en niet verstopt achter kasten of gordijnen. Een vluchtroute moet ook vrijgehouden worden van opslag van materialen, dozen, goederen en andere voorwerpen. Er mogen geen brandbare inrichtingselementen aanwezig zijn.”
Voldoen aan wettelijke eisen
Naast een goede inpassing in het ontwerp dient een vluchtroute ook aan de wettelijke eisen te voldoen. Zo dient de vluchtroute voldoende capaciteit te hebben om een vlotte evacuatie te kunnen garanderen. Daarnaast stelt het bouwbesluit in de vluchtroute allerlei eisen aan de deuren en aan de brand- en rookklasse van de materialen of constructieonderdelen zoals vloeren, wanden en plafond. De vluchtroute dient brand- en rookwerend afgeschermd te zijn van de rest van de ruimte zodat er geen rook naar binnen dringt en mensen veilig het aansluitend terrein en de openbare weg kunnen bereiken. Tot slot moet een vluchtroute kunnen beschikken over voldoende zichtruimte en verlichting.
De vluchtroute moet voldoende capaciteit te hebben om een vlotte evacuatie te kunnen garanderen
Samengevat zegt Popetrevska dat de challenge niet alleen ligt in het oorspronkelijke ontwerp, maar veelal in de verdere uitwerking van het uitvoeringsonderwerp waarin de bouwkundige- en installatietechnische details en de keuze van materialen bepalend zijn voor de betrouwbaarheid van vluchtroutes.
Extra beschermde vluchtroute
Onze bouwregelgeving staat het bestaan van slechts één vluchtroute toe. Maar daar tegenover staan strengere eisen waaraan voldaan dient te worden. Ljubica Popetrevska: “Als er geen onafhankelijke tweede route gecreëerd kan worden, dient men een veiligheidsvluchtroute te creëren. Een veiligheidsvluchtroute is een extra beschermde vluchtroute die uitsluitend door een niet-besloten ruimte bereikt kan worden. Simpel gezegd dient men eerst naar buiten te gaan, in de buitenlucht uit te komen, voordat hij/zij de veiligheidsvluchtroute bereikt. Maar let wel, een extra beschermde vluchtroute mag niet in een brandcompartiment liggen.”
Ljubica Popetrevska benadrukt: “Een veiligheidsvluchtroute is een extra beschermde vluchtroute. De gebouweigenaar is verplicht een veiligheidsvluchtroute te creëren als een hoger veiligheidsniveau nodig is omdat er geen onafhankelijke tweede vluchtroute beschikbaar is. Bij een veiligheidsvluchtroute hoeft men geen rekening te houden met beperkte loopafstanden of het aantal personen dat de route gebruikt.”
Het integraal benaderen van de brandveiligheid is cruciaal om het nodige brandveiligheidsniveau te bereiken
Samenhang
Tot slot zegt Ljubica Popetrevska: “Een brandveiligheidsconcept voor een gebouw kan nooit met slechts goed ontworpen vluchtroutes als geslaagd beschouwd kan worden. Vluchtroutes moeten werken in samenhang met andere brandveiligheidsvoorzieningen. Goede vluchtroutes is slechts één van de aspecten uit een brandveiligheidsconcept. Het integraal benaderen van de brandveiligheid waarbij voldoende aandacht geschonken wordt aan zowel de bouwkundige, installatietechnische als organisatorische maatregelen (BIO maatregelen), is cruciaal om het nodige brandveiligheidsniveau te bereiken.”
Tips voor het opnemen van vluchtwegen bij de ontwerpfase. Wat wel of niet doen?
- Pas vluchtroutes, gangen en trappen logisch in de bouwkundige plattegrond in door er een vluchtroute onderdeel van de dagelijkse verkeersroute in een gebouw van te maken, zodat mensen bekend zijn met verloop van de routes.
- Onderzoek in vroeg stadium van het ontwerp hoe er minimaal twee onafhankelijke routes welke door verschillende ruimtes lopen in de bouwkundige plattegrond ingepast kunnen worden.
- Bereken de doorstroomcapaciteit van een vluchtroute al in een vroeg stadium van het ontwerp. De doorstroomcapaciteit wordt uitgedrukt in personen per meter per minuut. Afhankelijk van de openingshoek van de deuren, of een deur volledig open kan of een beperkte openingshoek heeft kunnen er meer of minder personen per minuut per meter breedte vluchten. De Regeling Bouwbesluit reikt rekenregels van hoe men de opvang- en doorstroomcapaciteit kan berekenen, er zijn ook verschillende software tools welke ondersteuning bieden bij het simuleren van een ontruiming in een gebouw.
- Hou het doordringen van rook in de vluchtroute tegen door een rooksluis toe te passen of overweeg een overdrukinstallatie (bij hoogbouw projecten).
- Hou een vluchtroute sober qua aankleding. Pas geen brandbare materialen toe en voorkom aanwezigheid van ontstekingsbronnen. Gebruik een vluchtroute enkel als verkeersroute en niet als een verblijfsruimte bijvoorbeeld.
Ook interessant:
– Vluchtweg bij brand: kloof tussen regelgeving en gevoel
– Menselijk gedrag heeft grote gevolgen voor veilig vluchten
– Vluchtweg moet ook voor een kind van 10 logisch en herkenbaar zijn
Volg Brandveilig op LinkedIn








